Lang voor streamingdiensten, playlists en radioprogramma’s klinkt muziek anders dan vandaag. In de vroege 20e eeuw brengt de grammofoon muziek voor het eerst tot in de huiskamer. Door een plaat op te leggen kunnen mensen thuis naar hun favoriete artiest luisteren, wanneer het hen uitkomt en zo vaak ze willen. Muziek is niet langer gebonden aan een liveoptreden, maar wordt iets wat je zelf kiest en opnieuw beleeft. De grammofoon verandert zo voorgoed de manier waarop mensen naar muziek luisteren.
Grammofoon geproduceerd door Compagnie Chantal collectie Huis van Alijn
Kast voor grammofoon collectie Industriemuseum
Grammofoon geproduceerd door Compagnie Chantal collectie Industriemuseum
Een bijzonder verhaal in de geschiedenis van deze muziekdrager is dat van Compagnie Chantal. Het merk wordt rond 1913 opgericht in Gent, onder leiding van Léon Moeremans. Die is veel meer dan ondernemer alleen. Hij is componist, dirigent, muziekpedagoog, instrumentenbouwer én muziekuitgever. Met Compagnie Chantal groeit hij uit tot een pionier van de Belgische muziekindustrie.
Aanvankelijk importeert en assembleert het bedrijf grammofoons uit het buitenland. Na de Eerste Wereldoorlog zet Chantal een belangrijke stap vooruit. Als eerste Belgische firma neemt het zelf grammofoonplaten op en perst het die ook in eigen beheer. Dat gebeurt onder verschillende labels, zoals Chantal de Luxe, Chantal Aiguille, Chantal à Saphir, Chantal Bijou, Vocalion en Broadcast.
Vanaf 1920 stappen ook Léons zonen Julien en Albert mee in het familiebedrijf. Chantal groeit uit tot een belangrijke speler met een eigen opnamestudio en ongeveer 4.000 opnames op zijn naam.
Grammofoon- en platenfabrikant Compagnie Chantal met een atelier in de Kleine Huidevettershoek en handelszaak in de Vlaanderenstraat in Gent, jaren 1920, collectie Industriemuseum.
De platen van Chantal weerspiegelen de populaire muzieksmaak van die tijd. Grote internationale sterren, zoals operazanger Enrico Caruso, krijgen een plaats in de catalogus. Tegelijk biedt het label een podium aan Belgische artiesten. Namen als Armand Crabbé, André d'Arkor en de Franse bariton Louis Lynel behoren tot de publiekslievelingen van het moment.
Ook nieuwe muziekstromingen vinden hun weg naar de studio. Zo neemt de Miami Jazz-Band in 1925 muziek op bij Chantal. Veel van die opnames gebeuren in de Gentse Minardschouwburg, die daardoor een bijzondere plaats inneemt in de geschiedenis van de Belgische muziekscene.
Grammofoonplaat Chantal de Luxe ‘De Musketiers in ’t Klooster’ en ‘De klokken van Corneville’ onder begeleiding van orkest, collectie Huis van Alijn.
Grammofoonplaat Chantal de Luxe, ‘Mijn eenige liefde’ en ‘Het lied der boottrekkers der Volga’ onder begeleiding van orkest, collectie Huis van Alijn.
Toch kent het succes van Chantal ook een keerzijde. De kwaliteit van de grammofoonplaten laat vaak te wensen over. Ze zijn gemaakt uit relatief zachte materialen die snel slijten onder de stalen naalden van de grammofoon. Een uitzondering zijn de zeldzame saffierplaten, die een stuk duurzamer zijn. Tegelijk blijft het bedrijf experimenteren met verschillende plaatformaten, wat toont hoe sterk het inzet op vernieuwing en verbetering.
Begin jaren 1930 komt er een einde aan het verhaal van Chantal. De economische crisis treft de sector zwaar en de opkomst van de radio verandert het luistergedrag ingrijpend. Muziek klinkt plots gratis door luidsprekers, zonder dat mensen nog platen hoeven te kopen.
Radio SBR 364A, bekend onder de populaire naam ‘Ondolinette’, 1934, collectie Huis van Alijn.
Radio van het merk SBR, ca.1930, collectie Huis van Alijn.
Lampenradio van het Antwerpse merk Radiobell, 1934, collectie Industriemuseum.
In 1932 neemt Edison-Bell het merk over, maar ook dat bedrijf houdt niet lang stand. Drie jaar later gaat het failliet. De activiteiten komen vervolgens terecht bij de Société belge du Disque. Onder leiding van Fernand Janssens richt die zich vooral op de Belgische markt en op de uitgave van een Vlaams repertoire.
Hoewel de naam Chantal vandaag grotendeels vergeten is, leeft het bedrijf voort als een belangrijk hoofdstuk uit de Belgische muziekgeschiedenis. Vanuit Gent hielp Compagnie Chantal mee om muziek een plaats te geven in het dagelijkse leven van duizenden luisteraars.
Auteur van dit artikel is Elisa De Rop, i.k.v. praktijkseminarie Publieksgeschiedenis, Masteropleiding Geschiedenis UGent 2025-2026.
Kenniscentrum over het erfgoed van het dagelijks leven
Studio Alijn is te bezoeken na afspraak tijdens weekdagen
van 10:00 tot 17:00 via studio@huisvanalijn.be of
T 09 235 38 00.
Adres Studio Alijn
Kraanlei 69, 9000 Gent
